Nee. In Japan bestaat de fooicultuur niet. De service wordt beschouwd als deel van de prijs en van de beroepstrots van de zaak. Geld op tafel laten kan worden opgevat als iets vergeten of, in sommige contexten, als een gebaar dat ongemakkelijk kan zijn voor het personeel.
In Japan geef je geen fooi
De service zit in de prijs in restaurants, taxi's, hotels en vrijwel elke Japanse zaak. Laat geen extra geld op tafel.
Fooien naar gelang het type zaak
Een praktisch detail dat goed is te weten voordat we geval per geval doornemen —en handig om te onthouden als dit je eerste reis naar Japan is—: in veel restaurants en winkels in Japan wordt het geld niet in de hand gegeven. Op de toonbank ligt een klein schaaltje (otsuri-zara) waarin je de biljetten en munten legt, en het wisselgeld wordt je ook in het schaaltje teruggegeven. Het is geen strikte regel, maar het is gebruikelijk en versterkt het idee dat de betaling een exacte transactie is, zonder extra's.
Geen fooi. Je betaalt precies de rekening. De ober kan achter je aan rennen om het geld terug te geven als je het op tafel laat in de veronderstelling dat het vergeten wisselgeld is.
Je betaalt precies wat de taximeter aangeeft, een van de manieren van vervoer in Japan. De chauffeur geeft het wisselgeld tot de laatste yen terug. "Hou het wisselgeld maar" zeggen veroorzaakt verwarring.
Geen fooi aan het receptiepersoneel, kruiers of schoonmaak. De kamerprijs omvat de volledige service.
Er bestaat de praktijk van de kokorozuke: een envelop met 1.000–2.000 ¥ per persoon die je bij aankomst aan de bediende geeft als voorafgaande dank. Het is niet verplicht en veel moderne ryokan —vaak met een eigen onsen— verwachten het niet meer.
De gidsen van lokale Japanse bedrijven verwachten geen fooi. Je mag hem geven als de service uitzonderlijk was, maar het is niet de norm.
Gidsen die met groepen westerse toeristen werken, kunnen gewend zijn er een te krijgen. Een dankgebaar aan het eind van de tour is gepast, al niet verplicht.
In Japanse salons geef je geen fooi. De prijs van de behandeling is de eindprijs.
Japanse bezorgers verwachten of accepteren geen fooi. De betaling zit al in het servicetarief.
Waarom je geen fooien geeft in Japan
De Japanse servicecultuur heet omotenashi: de belangeloze gastvrijheid die geen eigen voordeel zoekt. In dit kader is uitstekende service een inherente verplichting van de functie, geen extra inspanning die een aanvullende geldelijke beloning verdient. Het idee dat een ober beter of slechter zou bedienen naargelang hij een fooi krijgt, staat lijnrecht tegenover het Japanse begrip van beroepstrots. Het is een van de trekken die de reiziger het meest verrast; we plaatsen het naast de rest van de gebruiken van Japan.
De prijs die je op het menu betaalt, omvat al de volledige service. Japanse zaken bouwen hun prijzen zo op dat het personeel een fatsoenlijk loon verdient zonder afhankelijk te zijn van wisselende fooien. Proberen een fooi te laten kan in sommige contexten zelfs worden opgevat als een suggestie dat de zaak niet genoeg betaalt of dat de werknemer liefdadigheid nodig heeft.
De kokorozuke in de ryokan: de enige fooi die bestaat
De enige situatie waar een aan fooi verwante praktijk bestaat in Japan is de kokorozuke (lett. "gevoel van het hart") in de traditionele ryokan van het middenhoge segment. Dit gebruik werkt zo:
- Bij aankomst in de kamer schenkt de bediende (nakai-san) die je tijdens het verblijf begeleidt de welkomstthee.
- Op dat moment, als je het gebaar wilt maken, geef je discreet een papieren envelop (wit, niet versierd) met het geld erin. Nooit in de hand zonder envelop.
- Het gebruikelijke bedrag is 1.000–2.000 ¥ per persoon. Meer kan overdreven en ongemakkelijk zijn.
- Veel moderne ryokan gericht op internationaal toerisme hebben dit gebruik afgeschaft en het personeel verwacht het niet.
- Doe je het niet, dan gebeurt er absoluut niets. De service zal even uitstekend zijn.
Kosten die je op de rekening ziet (en die geen fooi zijn)
Dat er geen fooien zijn, betekent niet dat de rekening altijd de menuprijs is en niets meer. Er zijn enkele legitieme kosten die de reiziger verrassen en die je niet met een fooi moet verwarren:
- Otoshi (お通し) in de izakaya's. Wanneer je gaat zitten in veel izakaya's (Japanse kroegen) brengen ze je een klein hapje dat je niet hebt besteld. Het is geen cadeau: het is de otoshi, een soort couvertkosten van 300–500 ¥ per persoon (soms iets meer in zaken van het hogere segment) die op de rekening verschijnt. Het is normaal en verplicht; het is niet optioneel en kan in de meeste zaken niet worden geweigerd. We leggen het ook uit in de gids wat te eten in Japan.
- Servicekosten (サービス料). Sommige restaurants van het hogere segment, hotelbars en ryotei voegen een 10–15% "service charge" aan de rekening toe. Dit is geen fooi die jij beslist: het is een vaste toeslag die de zaak toepast en vooraf aangeeft. Waar hij bestaat, vervangt hij volledig elk idee van fooi.
- Nachttoeslag. Bars en sommige restaurants passen een toeslag toe vanaf middernacht (shinya ryokin), meestal 10% extra. Hij staat meestal op de kaart vermeld.
- Verbruiksbelasting. De 10% Japanse btw (consumption tax) zit al in de getoonde prijs: sinds april 2021 zijn winkels en restaurants verplicht de eindprijs met belasting te tonen, dus het getal op de kaart is wat je betaalt (tenzij de bovenstaande kosten erbij komen). Om te begrijpen hoe je het contant geld en de betalingen beheert, bekijk de gids geld in Japan en hoe het het budget beïnvloedt in hoeveel kost een reis naar Japan.